Uzależnienie to problem, który może rozwijać się stopniowo i przez długi czas pozostawać niezauważony przez otoczenie. Na start określone zachowanie albo sięganie po daną substancję może wydawać się sposobem na rozładowanie napięcia, poprawę nastroju albo poradzenie sobie z trudną sytuacją. Z czasem natomiast coraz większą część codzienności zaczynają zajmować myśli związane z nałogiem.
Pojawiają się trudności w kontrolowaniu własnych wyborów, zaniedbywanie obowiązków a także konflikty w relacjach z innymi ludźmi. W takich sytuacjach terapia uzależnień może obejmować zarówno pracę nad przyczynami problemu, jak i edycję utrwalonych sposobów reagowania. Jej przebieg zależy od rodzaju uzależnienia, czasu jego trwania, sytuacji życiowej a także indywidualnych potrzeb danej osoby. Nie istnieje jeden schemat postępowania odpowiedni dla wszystkich, dlatego istotne jest wcześniejsze rozpoznanie charakteru trudności.
W procesie wychodzenia z nałogu znaczenie ma nie tylko i wyłącznie ograniczenie kontaktu z substancją albo zachowaniem, niemniej jednak także rozważenie mechanizmów, które podtrzymują problem. Osoba uzależniona może zauważać, że określone emocje, miejsca, sytuacje społeczne lub konflikty zwiększają ryzyko powrotu do dawnych nawyków. Np stres związany z pracą, poczucie osamotnienia czy trudności rodzinne mogą wywoływać silną potrzebę sięgnięcia po wcześniejszy sposób radzenia sobie z napięciem. Walka z uzależnieniem wymaga więc przyjrzenia się zwykłym schematom i rozpoznania momentów, w których kontrola nad zachowaniem staje się trudniejsza. W pracy terapeutycznej poruszane są między innymi kwestie odpowiedzialności za własne decyzje, rozpoznawania wrażeń, wyznaczania granic a także budowania innych sposobności reagowania na trudności. Ważne jest również uwzględnienie konsekwencji, które nałóg wywołał w życiu zawodowym, rodzinnym i społecznym.
Jednym z częstych problemów jest przekonanie, że zakończenie uzależnienia powinno nastąpić szybko i wymaga jedynie silnej pragnie. W rzeczywistości zmiana utrwalonych zachowań może być długotrwała, a jej przebieg nie zawsze jest równomierny. Zdarzają się okresy większej motywacji, niemniej jednak również momenty zwątpienia, napięcia i powrotu do wcześniejszych schematów. Dlatego pytanie o to, jak poradzić sobie z uzależnieniem, warto rozpatrywać w kontekście dokładnie sprecyzowanej sytuacji, a nie uniwersalnych wskazówek. W współzależności od potrzeb pomoc może obejmować konsultacje ze specjalistą, psychoterapię indywidualną, spotkania grupowe lub leczenie w odpowiedniej placówce. W sytuacji uzależnienia od alkoholu, leków czy innych substancji odstawienie może wiązać się z objawami wymagającymi opieki medycznej. Samodzielne podejmowanie takich prób, bez wcześniejszej oceny stanu zdrowia, może prowadzić do niebagatelnych komplikacji. Rodzaj potrzebnego wsparcia powinien być zatem ustalany z uwzględnieniem zarówno psychicznych, jak i fizycznych następstw nałogu.
Istotną częścią zmiany jest także sposób organizacji życia po rozpoczęciu leczenia. Dotychczasowe środowisko, kontakty towarzyskie i codzienne przyzwyczajenia mogą być silnie powiązane z uzależnieniem, dlatego ich znaczenie należy rozważać podczas pracy terapeutycznej. Nie za każdym razem konieczne jest całkowite zerwanie wszystkich relacji, jednakże czasem potrzebne staje się ograniczenie kontaktu z osobami albo sytuacjami sprzyjającymi powrotowi do nałogu. Znaczenie mają także regularny rytm dnia, sen, obowiązki oraz umiejętność spędzania wolnego czasu bez wcześniejszych zachowań uzależniających. Bliscy mogą uczestniczyć w procesie zmiany, niemniej jednak ich rola nie powinna polegać na ciągłym kontrolowaniu drugiej osoby ani przejmowaniu odpowiedzialności za jej decyzje. Warto uwzględnić również fakt, że uzależnienie wpływa na całą rodzinę, a odbudowa zaufania po okresie konfliktów i zaniedbań może wymagać czasu. W takich okolicznościach przedmiotem pracy terapeutycznej bywają nie tylko i wyłącznie indywidualne trudności osoby uzależnionej, lecz także komunikacja, granice i konsekwencje wcześniejszych zachowań.
Zobacz więcej: ośrodek terapii Kraków.